Nevidljiva istorija LGBTIQ zajednice u Rusiji


Nije lako informisati se o LGBTIQ istoriji u zemlji u kojoj je homofobija još uvek prisutna na svim društvenim nivoima, pa u Rusiji istraživanja na ovu temu uglavnom rade naučnici iz drugih zemalja. Većina ruskih istorijskih tekstova o homoseksualnosti, čak i kada se radi o sadržajima koje su napisali priznati istoričari i naučnici,  se još uvek zanemaruje, te se o queer kulturi koja je postavila temelje za život homoseksualaca u Sovjetskom savezu, te post-komunističkoj Rusiji, jedva nešto zna.

Mikhail Kuzmin, Wings

Istoričar Dan Healey u svojoj knjizi Homosexual Desire in Revolutionary Russia ističe da je, uprkos postojanju nekoliko zakona koji su zabranjivali određene seksualne prakse, seksualnost u Rusiji pre revolucije bila slabo regulisana, te slobodnija nego u bilo kom delu Evrope tog vremena. Još nekoliko istraživača tvrdi slično, te ističe da istorijske činjenice ukazuju na to da se na homoseksualnost u Rusiji pre XVIII veka gledalo sa velikom dozom popustljivosti, te da je homofobiju iz Evrope „uvezao“ Petar Veliki, a zajedno sa hranom, arhitekturom i modom. Drugi pak tvrde da je još njegov otac, car Aleksej, počeo sa progonom homoseksualaca, ali je prvi zakon koji je homoseksualnost učinio ilegalnom, a koji se prvobitno odnosio samo na muškarce u vojsci i mornarici, ipak potpisao Petar veliki 1716. godine. Civilima je homoseksualnost uskraćena tek 1835. godine, te je zabrana ponovo važila samo za muškarce. Zabeleženo je tek nekoliko slučaja primenjivanja ovih zakona, a sve brža urbanizacija, te ukidanje kmetstva, omogućili su da se LGBTIQ zajednice formiraju u Sankt Peterburgu i Moskvi, te drugim velikim gradovima.

U eseju iz 1913. godine, koji je naslovljen Moonlight People, pisac i filozof Vasily Rozanov ističe da je homoseksualnost bila istorijski deo ne samo ruskog, već i života ortodoksnih hrišćana, te dodaje da nekoliko dela iz srednjovekovne ruske literature, poput Žitija Borisa i Gleba, sadrži snažne naznake da su neki junaci, obično sveci i mučenici, bili gej. Drugi istraživači su, pak, došli do podataka da su moćni gej muškarci tog vremena, a koji su obično bili deo političke elite, koristili svoje položaje da pomognu svojim ljubavnicima u razvijanju karijere, te im nalazili bolja postavljenja, zbog čega su se često nalazili na meti satiričara.

Kada je XIX vek u pitanju, većina proučavanih članova LGBTIQ zajednice (ovaj termin se, kada je prošlost u pitanju, uslovno koristi) pripadala je plemstvu – uključujući i pripadnike carske porodice – ali su njihovi životi do danas ostali obavijeni velom misterije, budući da je iskrena komunikacija o homoseksualnosti, i seksualnosti uopšte,  u Rusiji i danas na meti predrasuda, te predstavlja tabu. Jedan od najboljih primera je Veliki Vojvoda Konstantin, unuk cara Nikolaja I Pavloviča i ujak Nikolaja II, o čijoj se homoseksualnosti saznalo tek 1994 godine, skoro 80 godina posle njegove smrti, a kada su objavljeni njegovi dnevnici. Konstantin se kroz ovo štivo detaljno priseća nemira koji je osećao kada je pokušavao da obuzda svoje potrebe, a naročito prilikom poseta javnim kupatilima, koja su u to vreme predstavljala centar muške prostitucije.

Karl Pospeshil, rvač- 1912.

Seksualni rad je još jedan aspekt koji je rado proučavan, a najpre zbog postojanja velikog broja arhivskih dokumenata, te medijskih članaka iz tog vremena, kao i svedočenja savremenika. Ženska prostitucija je u to vreme u Rusiji bila legalizovana do određenog stepena, te regulisana, dok se muška paralelno razvijala, ali se zadržala u podzemnim tokovima. Nekoliko novinara je pisalo u atmosferi u javnim kupatilima, neki sa dozom neprijateljstva, drugi pak sa radoznalošću i željom za istraživanjem.

Geografija LGBTIQ zajednice u Sankt Peterburgu je takođe prilično dobro dokumentovana, te svedoče o tome da je trg Nevsky bio popularno mesto za kruzing. Značajni podaci dolazili su i od anonimnih prijava koje su stizale policiji, od kojih su neke, mnogo detaljnije nego što bi to učinio bilo koji istoričar, opisivale svakodnevni život gej muškaraca, te načine na koje su se zabavljali. Jedna od takvih prijava opisuje kućne zabave koje je lokalni bogataš priređivao za svoje gej prijatelje, na kojima su se dešavale preteče drag nastupa, igranke do četiri ujutru, te obilne večere posle kojih bi obično dolazilo do orgija.

Postoje i svedočenja o ranim drag pokušajima, a izvan privatnih prostora, te je nekoliko novinara tog vremena pisalo o tome da se muški seksualni radnici, te njihovi klijenti, oblače u žensku odeću, šminkaju, te ponašaju „feminizirano“ u javnosti.

Prvi književni uradak koji se bavio homoseksualnošću objavljen je 1906. u Vesy magazinu, a pod naslovom Wings. Priča koju je napisao Mikhail Kuzmin prati studenta koji razvija osećanja prema svom profesoru, a odbačena je od najvećeg dela stručne javnosti, uključujući i one koji su inače imali progresivne poglede na književnost. Kuzminovni dnevnici danas predstavljaju jedan od najdragocenijih izvora za mapiranje LGBTIQ života u Sankt Peterburgu tog doba.

O lezbejskim zajednicama ima malo svedočanstava, budući da se o gej ženama nije raspravljalo. Na žensku homoseksualnost nije gledano kao na nešto što je uopšte moguće, pa samim tim nije bila ilegalna, te nema policijskih arhiva na ovu temu, već samo nekoliko medicinskih nalaza koji govore o lečenju „lezbijanizma“. Na kraju, lezbejke su u to vreme doživljavane kao nešto egzotično, te nisu shvatane ozbiljno, budući da nisu viđene kao pretnja patrijarhalnom poretku.

Kako se početkom XX veka pojavio sve veći broj liberalnih pokreta, sve se više govorilo o dekriminalizaciji homoseksualnosti, naročito u pravnim krugovima. Jedna od glavnih figura ovog pokreta bio je Vladimir Nabokov – otac pisca Vladimira Nabokova, poznati advokat i osnivač Demokratske partije. On je ujedno i prvi ruski političar koji se javno zalagao za gej prava, te se bavio zakonskim položajem članova LGBTIQ zajednice u carskoj Rusiji, i borio za dekriminalizaciju. Posle revolucije 1905. godine, zakoni koji su sankcionisali homoseksualnost postali su jači nego ikada, a dolazili su od većinski homofobičnih političara.

Homoseksualnost je legalizovana 1917. godine, kada su odbačeni svi carski zakoni, a neki boljševici, poput ruske komunističke revolucionarke Alexandre Kollontai, koja se boljševicima priključila 1915, radili su u Svetskoj ligi za seksualnu reformu, promovisali toleranciju, te reformu zakona za zabranu homoseksualnosti. Ovaj napredak je prekinut 1933. kada je Staljin stupio na scenu, pa je muška seksualnost ponovo kriminalizovana, te su se gej muškarci često proglašavali špijunima, kontrarevolucionarima i klasnim neprijateljima. Period represije potrajao je dugih 60 godine, te su se prvi LGBTIQ aktivisti pojavili tek posle post-sovjetskog ustava iz 1991. godine, nesvesni toga da će njihova borba potrajati mnogo duže nego što su verovali.

Izvor: Calvert Jornal

Preveo Milan Živanović

Izvor: XXZ magazin


One comment

  1. To što se istorije tiče…A interesantno je da je sada Putko uveo da su homoseksualci u Rusiji najveća pretnja državi…Ranije, u SSSR u to su bili razni “elementi” za koje se sumnjalo da rade za zapadne zemlje i slično…Pošto u toj Rusiji vazda neko mora biti krivac, ovaj Putko se baš okomio na homoseksualce, jer kaže, podrivaju rusku zdravu porodicu. U tome mu se zdušno pridružuje i ruska pravoslavna crkva, donose se zakoni u Dumi, sve se uzdiže na krstaški rat protiv homoseksualaca…A stvar je u tome da je grupica oligarha okupljena oko Putka prigrabila za sebe 99% ruskog bogatstva, dok narodu sole o gejevima koji su za sve krivi…Tako običan Rus primoran da preživljava, odaje se piću i retko doživi 50 godinu…Brakovi se raspadaju, žene im maštaju o lagodnom životu na zapadu, deca se odaju porocima…a krivi homoseksualci! U ostalom, ni sam diktator Putko nije zadržao svoj brak sa ljudmilom, mada bi on valjda, trebalo da bude pravi i prvi primer drugima…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.